Evlilik Terapisi Nedir?


"Aile yaam gibisi yoktur. Bir ülkenin yükselmesi ev ve aile sevgisine baldr."  
Charles Dickens

Bilgi al veriinin artyla birlikte, muhafazakâr ilikilerin bile effaflamaya balad günümüzde; her geçen gün boanmalar adliye koridorlarn daha fazla igal etmeye balad. Hatta bu amaçla aile mahkemeleri bile kuruldu. Boanmayan birçok çift ise youn çatma ve sknt yaamakta. Çünkü globalleme ile birlikte toplumsal yapmz atomize oldu, bireycilik artt. Asrlardr var olan birçok toplumsal deerimiz yok edilmeye çalld. Bunlarn banda aile yapmz yer ald. Acdr, kimse son yllarda en çok zorlanan kurumlardan biri haline gelen evlilik ve aile kurumuna gereken deeri vermedi. Hzla bir uçuruma doru gidiyoruz. 
Yüksek boanma oran nedeniyle her geçen gün gelien bir alan haline gelen ve bu ihtiyaçtan doan yeni bir kavram: Evlilik ve Çift Terapisi

Evlilik Nedir?  
Kültürel ve aile yaants olarak birbirinden farkl iki insann, ayn evi, ayn zaman ve mekan paylamaya baladklar yeni hayat dönemindeki partner ilikilerine "evlilik" denir. Bugün ki anlamda kurumsal yaps ilk defa eski Roma’da tarif bulan evlilik dünyann en eski ve kalc kurumlarndan olduu gibi, toplumsal yapmzn da en önemli temel kurumlardan biridir. Evlilik ilikisinin temelinde karlkl sevgi, sayg, güven, ballk ve destek duygular yatar. Bu duygular paylaan ama evli olmayan, birlikte yaayan çiftlerin sorunlarnn tedavisini de evlilik danmanl kapsamnda deerlendirmek günümüz koullarnda doru bir yaklam olacaktr. Hatta DSM IV’ de yer alan “Partner likileri Sorunu” özetle öyle tanmlanr: “Bireyde veya aile ileyiinde ya da çiftlerden birinde veya her ikisinde görülen semptomlarn ortaya çkndaki klinik açdan önemli olan hastalklar ile badaan eletiriler gibi olumsuz iletiim, gerçek d beklentiler gibi çarpk iletiim veya küsme gibi iletiimsizlik unsurlar görülen eler veya partnerler arasndaki bir iletiim modeli.”

Evlilik danmanl nedir?  
letiim ve etkileim içinde salanan zihinsel ve duygusal örenmenin esas olduu "evlilik danmanl", aslnda bir çeit, üyeleri, evli veya beraber yaan çift olan psikolojik danmadr. Ama kapsam, yöntemler, kuramlar ve uygulanan teknikler yönünden evlilik terapisi veya çift terapisine benzer. Ama bu iki kavram birbirinin ayns deildir ama ayrm yapmak da çok güçtür. Her ikisi de insan davranlarnn temelde yatan nedenlerini, kiilik yapsnn geliimi ve bozulmasyla ilgilenir. Bu nedenle birbirini tamamlayan psikoloji uygulamalardr. Evlilik terapisi tbbi bir model içinde ele alnr, duygusal içerii fazladr, daha derin kiilik ve uyum sorunlar olan özel bir grupla genellikle hastalarla ilgilenir. Evlilik danmanl ise akl ve ruh saln koruyucu bir hizmet olup, duygusal içerii daha azdr, genellikle daha güncel problemleri olan normal insanlarla ilgilenirler.

Terapistin elerin kendilerinden çok, eler arasndaki ilikiye odakland evlilik danmanlnda amaç; evlilik içi iletiim, empati ve uyumu artrarak evlilik ilikisini yeniden düzenlemek, var olan iliki sorunlarn iyiletirmek ve bu srada elerde görülen davran bozukluklarn ortadan kaldrmaktr. Bu amaçla terapist problemi deerlendirir. fade edilmeyen duygular, evlilik içi iletiim problemleri, empati gelitirmeye yönelik müdahaleler, kiisel ve ailesel farkndalk vb. konularda çift ile terapist çözüm için bir plan yapar. Bu plan çerçevesinde "evliliimiz neden kötüye gidiyor?" sorusunun yant aranr. Çift var olan problemi, kendi bak açsndan ortaya koyar. Terapist, çiftin açk bir dille ve samimi olarak duygularn ve düüncelerini ifade ederken birbirlerinin sözünü kesmeden sayg ile dinlemelerine, birbirlerini rahatsz eden veya daha memnun edici bulduklar davranlara odaklanmalarna, kar taraf küçük düürecek davran kalplar kullanmamalarna, dierine kar incitici davranlarda bulunmamalarna, dierinin bak açsn da görmelerine ve anlamalarna, birbirlerini olduklar gibi kabul etmelerine, evlilik danmanlnn bir "yaknma senas" olmad ve ein veya partnerin kar taraf eletirme ans bulmas nedeniyle kolayca vazgeçilebilecek bir ortam olmad konusunda ortak bir anlamaya varmalarna, beklentilerini net olarak ifade etmelerine yardmc olur. Böylece terapist ve çift birlikte yaplan plan ve ortak amaç etrafnda birleir, ilikide mutsuzlua yol açan ve rahatsz eden belirli eylerin net bir fotorafn çeker. Ayrca terapist, çifti birbirlerine ve ilikilerine ait alglar, yorumlar, beklentileri, varsaymlar ve standartlar kefetmeye yönlendirir. Böylece yaknmalara yol açan ve uyumu bozan davran kalplarnn ortadan kaldrlmasna, denge ve düzen salanmasna çallr. Çünkü "uyumlu davran" nesiller boyu devredilen genetik bir alt yap olarak dananlarda vardr ve iyi bir terapist ile ortaya çkacaktr.

Çiftin geçmiinin sistematik bir deerlendirilmesi sonucunda; ikayet ve eletirilerin, savunmaclk, küçümseme ve kaçnma gibi olumsuz davranlarn artmasnda, altta yatan nedenin çou kez "karlkl holanlan aktivitelere daha az zaman ayrma davran" olduu görülür. Ayrca elerden birinin herhangi bir problemi belirtmesinin ardndan dierinin olumsuz bir ifadesinin ve ardndan da ilk bireyin olumsuz ifadesinin geldii bir durum olan "problem kkrtmas olay" sk görülen bir dier nedendir. Thibaut ve Kelley tarafndan ortaya atlan "Sosyal Dei-Toku Teorisi" görüüne göre ise; sorunlu ilikileri bulunan çiftler, olmayanlara oranla, olumsuz ve skntl davranlar daha fazla, olumlu ve sevindirici davranlar ise daha az dei-toku ederler. Ayrca mutsuz çiftlerdeki olumsuz davranlarn dei-tokuu karlkl olma eilimindedir. Seans boyunca terapist, olumsuz dei-tokulara aktif olarak müdahalede bulunarak tartmalarn alevlenmesini engeller.

Evlilik danmanlnn avantaj, balayan terapi programnda, elerden birinin katlmaya isteksiz olduu durumlarda, evlilik danmanl dier ele yürütülebilir. Böylece bir ele terapist arasnda iletiim kanallar açk kalarak evlilik sorunlarnn çözümü konusunda çifte müdahalede bulunma imkanmz olur. Ama aratrmalar göstermektedir ki, çiftin birlikte evlilik danmanlna devam etmesi, evlilik sorunlarnn çözümünde, tek bir partnerin kiisel danmasna göre daha etkilidir. Evlilik danmanlnn bir dier avantaj da, terapistin sadece evde gerçekleen olaylar dinlemek yerine, seanslar srasnda çiftin iletiim ve etkileimindeki bozuk yaplar gözlemleyebilmesi ve bu bozukluklara müdahale edebilmesidir.

Evlilikler için tehlike çanlar ne zaman çalmaya balar? 
Evliliinizde kskançlk ve aldatlma vb. üphelerinizde art varsa, evliliinize, kendinize ve einize olan güveninizde azalma olduunu hissediyorsanz, cinsel ve duygusal anlamda einizden uzaklama hissediyorsanz, cinsel ilikinizde belirgin bir azalma varsa, sk sk tartyor ve tartmalarnz kavga ile sonuçlanyorsa, tartmalarnzda veya kavgalarnzda "boanma" sözcüünü daha sk kullanr hale geldiyseniz, ilikinizde sevgi, sayg, güven ve ballk duygularnda azalma varsa, evliliiniz size ve einize mutluluk, nee ve canllk vermiyor ve hatta tam tersi sizi ve einizi skyorsa, einiz artk size özen göstermiyor, iltifatlarda bulunmuyor, hediyeler almyorsa, doum gününüzü veya evlilik yldönümünüzü hatrlamyorsa evliliiniz için tehlike çanlar çalyor demektir. Sonrasnda çatmalar ve iletiim problemleri arttkça, eler taraf olur, ilikinin olumsuzluklar üzerine odaklanmaya balarlar. Ama bu sorunlar düzeltmek ve deitirmek elimizdedir. Yaamn kaçnlmaz bir parças olan deiimde önemli olan, deiimin istediiniz yönde olmasdr.

Cinsel sorunlarn evlilik sorunlaryla ilikisi nedir? 
Cinsel sorunlar evlilik sorunlaryla ilikilidir. Cinsel problemleri ile baa çkabilmek için cinsel terapiye bavuran çiftlerin problemleri evlilikte yaanan çatmalardan da kaynaklanabilir ve bazen aile içindeki dier bireylerin fonksiyonlarndan da etkilenebilir. Ayn ekilde evlilik yaamlar için yardm isteyen çiftlerin evlilik sorunlarna ek olarak cinsel sorunlar da var olabilir. Örnein ee kar duyulan dümanlk; cinsel etkinlik öncesi bask ve gerilim yaratlarak, cinsel etkinlii balatmak için uygunsuz bir zaman seçilerek, fiziksel veya psikolojik açdan kendini eine kar itici göstererek veya ein cinsel isteini geçitirmek için bahaneler bulunarak ifade edilebilir. Görüldüü gibi cinsel sorunlar evlilik sorunlarnn sonucu olabildii gibi evlilik sorunlarnn nedeni de olabilir. Bu nedenle cinsel terapinin yannda terapistin evlilik danmanl konusunda da bilgi ve tecrübe sahibi olmas önemlidir. Çünkü erken boalmann sürmesinin nedeni ilikisel sorunlarsa, terapistin onlara odaklanmas gerekir. Baz erkekler için, erken boalma ilikideki güç mücadelesinin bir sonucudur. Örnein, eer erkek partnerinin ilikide çok dominant olduunu ve her eyi kendi istedii gibi yaptn düünüyorsa, kendini ifade edememe konusunda rahatszlk duyuyor, içten içe buna sinirleniyorsa ve cinsel tatminin partneri için önemli olduunun farkndaysa, boalmasn geciktirmek için hiçbir çaba göstermeyecektir. likideki dengesizliin intikamn bu ekilde alacaktr, hem kendini hemde partnerini bilinçd olarak cezalandracaktr. Vakalarmzdan birinde, kadn erkein kendisine sadakati konusunda son derece güvensizdi ve erkein kendisini hala çekici bulduunun bir kant olarak erken boalmasn cesaretlendiriyordu. Bu vaka aada tartlmtr:

Örnek Vaka: Burhan ve Makbule 
Burhan ve Makbule, 5 yldr evli olan 30 yalarnda bir çiftti. Evliliin ilk 2 ylnda çok yakn bir çifttiler ancak daha sonra ilikileri deimeye balad. Burhan, bir irkette üst düzey bir yöneticiydi ve ii gerei geç saatlere kadar ve bazen hafta sonlar da çalmas gerekiyordu. Evde olduunda bile, i yerindeki sorunlarla meguldü. Öretmen olan Makbule’nin ise ii kolayd, yarmgün çalyordu ve geri kalan zamannda 14 aylk oullar ile ilgileniyordu. stanbul’un dnda kurulmu uydu bir kentte yayorlard, evleri merkeze oldukça uzakt ve bu durum evdeyken Makbule’yi Burhan’n ilgisine muhtaç bir hale getiriyordu. Melisa, Burhan’n sevdii ve baarl bir ite çalmasn içten içe kskanyordu. Ayrca Burhan, hafta sonlar frsat bulduunda erkek arkadalaryla spor yapyordu ve bu durum Makbule’yi çok kzdryordu. Evde çok az vakit geçirdii için Burhan’n kendisiyle ilgilenmediini düünüyordu. Evliliklerinin ilk yllarnda, haftada ortalama 3 defa cinsel ilikiye girerlerdi. Son zamanlarda ise, Burhan, çok yorgun olduunu ileri sürerek cinsel ilikiye girmek istemiyordu. Makbule, bu nedenle Burhan’n kendisini aldattn düünmeye balamt. Burhan’n hala kendisini isteyip istemediini test etmek için cinsel fantezilerle süslenmi youn bir cinsel iliki talep ediyordu. Bir gece Burhan, sevime sonras penisi sertlemesine ramen boalmasna yetecek kadar uyarlmamt. Makbule Burhan’ ofisindeki kzlardan biriyle iliki yaamakla suçlad, Burhan, bunu reddetti. Makbule, Burhan’a boalamad için bakasyla iliki yaadn düündüünü söyledi; çünkü boalmay einin kendisini arzuladnn bir kant olarak görüyordu. Bunun sonucunda Burhan, Makbule onun kendisini aldattn düünmesin diye, cinsel ilikide mümkün olduunca erken boalmaya balad. Zamanla Burhan, Makbule’yi tatmin etmek için hiç çaba sarf etmemeye, ii biran önce bitirmeye balad. Sonunda yaanan erken boalmalar neticesinde cinselliin skc olduundan ikayet etmeye baladklarnda cinsel terapiye bavurdular.

Bu çiftin cinsel terapisine ilikiye odaklanarak baladk. Seanslardan birinde Miguel de Cervantes’in “hayat bozuk para gibidir, dilediinizce harcayabilirsiniz, ama sadece bir kez” sözünü hatrlattm ve birbirlerinin duygularn incitmemeleri için zaman doru kullanmalarnn önemine ve zamann sessiz bir testere olduuna dikkat çektim. Partnerlerden her birine dierinin hissettiklerini anlamas için yardmc oldum. Bu Makbule’nin Burhan’n ii nedeniyle ne kadar bask altnda olduunu anlamasn, Burhan’n da Makbule’nin ilgi ve ihtiyaçlarnn farknda varmasn salad. Burhan, Makbule’nin daha destekleyici olmasn arzu ediyordu ancak çou zaman evde olmadndan bunun güç olduunu fark etti, ayrca cinsel aktiviteler srasnda kendini rahat hissedemediini, çünkü biran önce boalmas için üzerinde bask hissettiini anlatt. “Erken boalma sorunu yaayan erkeklerin bazlar sürekli kendilerine, acele et ve bitir, gibi ince mesajlar veren elere sahiptir, buda onlar hzl bir ekilde boalmalar için kamçlar, bu gibi koullar altnda cinsellik yaayan erkek erken boalmay örenebilir” bilgisini verdik ve Makbule’nin Burhan’n kendisine sadakati konusundaki endielerinin Burhan’n erken boalmasn tetiklediini ifade ettik.

Her iki tarafa da ilikiyi güçlendirecek baz önerilerde bulunduk. Makbule, Burhan’la her gün telefonda konumaktan çok keyif alacan ifade etti. Geçmite Burhan evi aradnda ksa keser ve Makbule’yi pek dinlemezdi. Burhan, uygun olduunda Makbule’yi her gün en az 2 defa arayacana söz verdi. Burhan da iten eve geldiinde Makbule’nin kendisini daha scak bir ekilde karlamasn ve eve geldiinde yarm saat sessizce dinlenmesini talep etti. Makbule bunu deneyeceini söyledi. “Evlilikte büyük hedef bartr, mutluluktur, huzurdur, bu huzur sözlerin kalpten çkmasyla mümkündür, çünkü sözler kalpten çkarsa kalbe kadar ular, azdan çkarsa kulaktan öteye gidemez” dedikten sonra dur-bala tekniini çifte anlattk ve Burhan’a egzersizlere balamas için ödev verdik. Burhan, boalmasn geciktirmeyi salayana kadar çifte cinsel ilikiye girmemelerini de önerdik.

“Baz erkekler erken boalma problemini devam eden iliki problemlerine atfedilebilir, eine kzgn olan bir erkek onu memnun etmekle ilgilenmeyebilir, çift cinsellii yaad zaman erkek sadece kendi tatminiyle ilgilendii için erken boalabilir, baz vakalarda, kadn gerçekten cinsellii yaamakla ilgilenmedii için, erkein hareketleri üzerinde kontrol salamas için bir ans vermek yerine, ilikinin olabildiince hzl sona ermesi için erkei boalmak için cesaretlendirerek probleme katkda bulunur, cinsel iliki boyunca, çabuk boalacan bildiini göstermek suretiyle erkei buna tevik edebilir, kadn gerçekte cinsellikten holanmaz fakat sadece sonuçlanm olmasn ister, adndan, bir tartma esnasnda, kadn erkee yeteri kadar uzun sürdürmekteki beceriksizliini ve asla tatmin edilmediini hatrlatabilir” bilgisini verdikten sonra Makbule, daha anlayl olmaya balad. 6 seans sonra, çift birlikte daha fazla vakit geçirmeye baladklarn ifade etti. Burhan, iteyken düzenli olarak Makbule’yi aryordu ve böylece Makbule, einin kendisini özlediini düünerek mutlu oluyordu. Makbule de, Burhan eve geldiinde ona rahat bir ortam sunmaya çalyordu. Bunun sonucunda, Burhan eve daha erken gelmeye ve hatta baz günler evde çalmaya balad. Ayrca çift hafta sonlar birlikte tango dersi almaya karar verdiler, böylece birlikte daha fazla vakit geçirebileceklerdi. Düzenli olarak haftada 2 defa cinsel ilikiye girmek için anlatlar ve her ikisi de cinselliin daha zevkli olmaya baladn ifade etti. “Dünkü günele bugünkü çamarlar kurutulamaz” mant ile Makbule, artk Burhan’n bir ilikisi olduunu düünmediini söyledi; Burhan’n boalma süresini uzatmasnn kendisiyle seviirken daha fazla zaman geçirmek ve her iki tarafn da tatmin olmasn salamak istemesinin bir göstergesi olduuna inand ve birlikte sürecin sonunda hem daha kaliteli bir iliki hem de tatminkar bir cinsellik yaamaya baladlar.

Evlilik danmanlnda kullanlan teknikler nelerdir? 
Evlilik danmanlnda; sistematik duyarszlatrma, geveme eitimi, atlganlk eitimi, model gösterme, biçimlendirme, markayla ödüllendirme, tarma, itici uyarclara koullama, öz-denetim salama vb. davranç teknikler, olumsuz otomatik düüncelerin belirlenmesi, imajinasyon teknii, sorunlar listeleme, aa doru ok teknii, sokratik sorgulama teknii, aklc-duygusal rol yapma teknii, sanki farz et teknii, inancn avantaj ve dezavantajlarn inceleme teknii, bilisel cetvel teknii, ar uçlarn vurgulanmas teknii, kendini açma teknii, ev ödevleri, problem çözme teknii, karar verme teknii, davransal deneyler teknii, etkinlik planlama ve izleme teknii, dikkati farkl bir uyarana odaklama teknii, rol yapma teknii, pasta teknii vb. bilisel teknikler ile eler arasndaki iletiim ve uzlama becerilerinin gelitirilmesi, iletiim eitiminin verilmesi, çiftin yaam repertuarlarnn geniletilmesi, aktif ya da pasif kzgnln giderilmesi, snr ve sorumluluklarn netletirilmesi, elerin beklentilerini açkça ortaya koymas ve karlkl anlay temelinde uzlama salanmas, elerin davran repertuarlarn geniletilmesi ve esnetilmesi, rahat tartma ortamnn salanmas, düünce okunmas çalmas, güven kaybnn giderilmesi, elerin rolleri hakknda çok farkl ve gerçekçi olmayan beklentilerinin giderilmesi, güç çatmalarnn giderilmesi, davran deiiklikleri ve bu deiiklikleri salamak için birbirlerine kar kullanacaklar ödül ve cezalar belirleme konusunda anlamaya varma, elerin kendi çatmalaryla daha etkin bir biçimde baa çkmaya çalmalar üzerinde younlamalar, anlaamasalar bile uzlaabileceklerinin öretilmesi, elerin birbirlerinin gereksinimlerine kar anlay ve duyarllk gelitirmeleri, cinsel iletiimin salanmas, cinsel klavuz düüncenin gelitirilmesi, çiftin mevcut sorunu, elerden birinden kaynaklanan sorun olarak görmek yerine, eler arasndaki ilikiden kaynaklanan sorun olarak görmelerinin salanmas, yanl yorumlanan davranlarn düzeltilmesi, elerin tek tek deil bir sistem olarak ele alnmas vb. yardmc teknikler kullanlmaktadr.

Son tahlilde; evlilik yaamnda çok çeitli sorunlar karmza çkabilir. Önemli olan tüm sorunlar sevgi, sayg, karlkl anlay, iyi niyet ve iletiim ile çözmenin yollarn aramaktr.

YAZININ DEVAMI ÇN "Erken Boalma'nn Üstesinden Gelmek" adl kitab alnz...